Trà sâm Bố Chính túi lọc dùng bằng cách đặt một túi vào cốc, rót nước vừa sôi, đậy nắp và hãm khoảng năm đến mười phút rồi nhấc túi ra; một túi thường pha được hai lần, lần hai để lâu hơn một chút. Trước khi uống, anh chị nên đọc phần thành phần trên hộp để biết túi trà là sâm nguyên chất hay phối với trà xanh, cỏ ngọt, gừng, hương liệu, vì điều đó quyết định vị, giờ uống hợp và ai nên thận trọng.
Trà túi lọc là dạng tiện nhất để mang sâm vào một ngày bận: không ấm, không nồi, không rây. Đổi lại, sâm trong túi đã được nghiền thô, tiếp xúc nhiều với không khí, và người dùng không nhìn thấy nguyên liệu như với lát khô. Dùng đúng cách và đọc đúng nhãn là hai việc làm cho dạng tiện lợi này đáng tin hơn.
Bài này viết từ góc người uống. Chuyện làm trà túi lọc ở cơ sở sản xuất có bài riêng ở trang tadungginseng.com, chuyện chọn mua và đọc nhãn chung ở mục Chọn mua.
Vì sao trà túi lọc hãm nhanh hơn lát khô
Trong túi lọc, sâm đã được nghiền thành mảnh nhỏ cỡ vụn trà. Mảnh càng nhỏ, bề mặt tiếp xúc với nước càng lớn, nên tinh bột và chất nhầy tan ra nhanh hơn nhiều so với một lát nguyên. Lát khô có khi cần hai mươi phút mới ra vị, túi lọc chỉ cần vài phút.
Cũng vì mảnh nhỏ mà túi lọc ra vị gần hết ở lần pha đầu. Lần hai nhạt hơn rõ, lần ba hầu như chỉ còn màu. Đây là khác biệt lớn với lát khô, vốn có thể châm nước hai ba lần mà vẫn còn vị. Hiểu điều này giúp anh chị không ngâm túi quá lâu một cách vô ích.
Một hệ quả khác: nước trà túi lọc thường hơi đục và sánh nhẹ, đôi khi có lớp cặn mịn dưới đáy cốc. Đó là bột mịn lọt qua giấy lọc và chất nhầy tan ra, không phải dấu hiệu hàng kém. Nếu không thích, rót sang cốc khác và chừa lại phần cặn.
Cũng nên biết rằng lượng sâm trong mỗi túi khác nhau tuỳ sản phẩm, thường được ghi bằng gam trên hộp. Hai hộp cùng gọi là trà sâm có thể chênh nhau đáng kể về lượng sâm thật trong một cốc. Vì vậy so hai sản phẩm thì nên so khối lượng mỗi túi và tỷ lệ sâm trong thành phần, chứ không chỉ so số túi trong hộp hay màu nước khi pha.
Hãm một cốc trà sâm túi lọc
Cách làm cho một cốc khoảng hai trăm đến ba trăm mi-li-lít; điều chỉnh theo khẩu vị.
- Tráng cốc bằng nước nóng. Cốc ấm giúp nước giữ nhiệt trong lúc hãm.
- Đặt một túi vào cốc. Không cần dùng hai túi; muốn đậm thì kéo dài thời gian hãm một chút.
- Rót nước vừa sôi. Nước sôi giúp chất nhầy và tinh bột tan ra; trà có phối trà xanh thì để nước bớt sôi một lúc để trà xanh đỡ chát.
- Đậy nắp, chờ năm đến mười phút. Đậy nắp để giữ nhiệt và giữ mùi.
- Nhấc túi, ép nhẹ vào thành cốc. Không bóp mạnh làm rách túi.
- Pha lần hai nếu muốn. Để túi trên đĩa sạch, rót nước sôi lần hai trong vòng một giờ, hãm lâu hơn lần đầu.
Túi đã dùng không để qua đêm rồi pha tiếp, vì túi ẩm chứa tinh bột rất dễ có mùi. Một ngày nên chọn một lượng vừa phải, không uống thay nước lọc cả ngày.
Đọc thành phần trên hộp: bốn điều cần xem
Điều thứ nhất là thứ tự thành phần. Theo cách ghi nhãn thông thường, thành phần được ghi theo thứ tự khối lượng giảm dần, nên thứ đứng đầu là thứ nhiều nhất. Một hộp gọi là "trà sâm" mà sâm đứng sau trà xanh, cỏ ngọt hay hương liệu thì phần sâm thực tế có thể không nhiều. Nhiều sản phẩm còn ghi tỷ lệ phần trăm của từng thành phần, càng dễ so.
Điều thứ hai là có trà xanh, trà đen hay cà phê hay không. Những thành phần này có caffeine, nên trà sâm phối với chúng không hợp uống buổi tối với người nhạy caffeine. Trà sâm nguyên chất thì không có caffeine từ sâm. Điều thứ ba là chất tạo ngọt và hương liệu: cỏ ngọt, đường, hương tổng hợp. Người cần giữ đường huyết nên để ý dòng này.
Điều thứ tư là thông tin cơ sở sản xuất, nơi trồng, ngày sản xuất và hạn dùng. Với một sản phẩm mà anh chị không nhìn thấy nguyên liệu, những dòng này là căn cứ duy nhất. Hộp ghi công dụng chữa bệnh là dấu hiệu nên dè chừng, vì thực phẩm thông thường không được quảng cáo như thuốc; mục Sản phẩm và doanh nghiệp quanh hồ có bài riêng về điều này.
Ba kiểu trà sâm túi lọc hay gặp
Bảng dưới gom ba kiểu thường thấy trên thị trường. Tên gọi trên hộp có thể khác; hãy nhìn vào thành phần để xếp.
| Kiểu | Thành phần chính | Vị khi hãm | Hợp uống lúc | Lưu ý |
|---|---|---|---|---|
| Sâm nguyên chất | Chỉ sâm Bố Chính nghiền thô | Ngọt nhạt, sánh nhẹ | Gần như mọi lúc trong ngày | Ra vị nhanh, lần hai nhạt hẳn |
| Sâm phối trà | Sâm cùng trà xanh hoặc trà đen | Chát nhẹ, thơm trà | Buổi sáng, đầu giờ chiều | Có caffeine từ trà |
| Sâm phối thảo mộc | Sâm cùng gừng, cỏ ngọt, la hán, hoa | Ngọt, ấm hoặc thơm tuỳ phối | Tuỳ thành phần | Đọc kỹ từng thành phần, nhất là với người có bệnh |
Không kiểu nào "đúng" hơn. Người chỉ muốn vị sâm thì chọn nguyên chất; người quen uống trà xanh mỗi sáng có thể chọn sâm phối trà; người thích vị đậm, ấm thì chọn phối thảo mộc. Riêng với kiểu phối nhiều vị, người có bệnh nền nên mang hộp tới hỏi dược sĩ, vì mỗi vị thêm vào là một thứ cần xem xét.
Uống ở văn phòng, khi đi đường và khi ở nhà
Ở văn phòng, trà túi lọc là cách dễ nhất: một cốc có nắp, nước nóng từ bình, vài phút là xong. Điều cần nhớ là nhấc túi ra đúng giờ thay vì để ngâm cả buổi; trà ngâm lâu không đậm thêm bao nhiêu mà nước nhớt và có vị bột. Rửa cốc cuối ngày, đặc biệt là nắp và gioăng.
Khi đi đường, mang theo vài túi trong hộp kín nhỏ, tới nơi có nước sôi thì pha. Không nên pha sẵn từ sáng rồi để trong bình giữ nhiệt tới tối, vì nước có tinh bột giữ ấm nhiều giờ là điều kiện dễ chua. Muốn uống lạnh khi đi xa, pha rồi làm lạnh nhanh, đựng bình sạch, uống trong ngày.
Ở nhà, nếu có thời gian, lát khô hãm hay nồi nước sâm nấu vẫn cho vị đầy đặn hơn và rẻ công hơn tính theo lượng sâm. Trà túi lọc hợp nhất cho những ngày bận, những lúc ra ngoài, hoặc khi muốn mời khách một cốc nhanh mà không phải bày ấm chén.
Với người mới làm quen sâm, trà túi lọc nguyên chất cũng là cách thử vị dễ nhất: một cốc nhỏ, uống vào buổi sáng hoặc đầu giờ chiều, để ý bụng dạ trong ngày. Hợp rồi mới chuyển sang hãm lát khô hay nấu nước, những cách cho nhiều sâm hơn trong mỗi lần dùng.
Tự làm túi lọc sâm ở nhà từ lát khô
Nếu đã có sẵn lát khô mà vẫn thích sự tiện của túi lọc, anh chị có thể tự làm ở nhà. Chọn lát khô thật giòn, bẻ hoặc giã thô thành mảnh nhỏ cỡ hạt gạo vỡ, không xay thành bột mịn vì bột mịn lọt qua giấy lọc và làm nước đục. Sàng bỏ phần bụi mịn, phần này có thể để nấu nước.
Cho mảnh sâm vào túi lọc trà rỗng loại dành cho thực phẩm, bán ở các cửa hàng đồ pha chế, mỗi túi một lượng vừa đủ cho một cốc. Gấp miệng túi hoặc dùng loại túi có dây rút. Đựng các túi đã làm vào lọ kín, để nơi khô, dùng trong vài tuần. Vì không qua sấy lại và đóng gói kín như ở cơ sở, túi tự làm nên làm từng ít.
Lợi ích của túi tự làm là biết chắc trong túi chỉ có sâm, và có thể tự phối thêm thứ mình thích như vài lát gừng khô hay một ít hoa sâm khô. Nhược điểm là tốn công và giữ không lâu bằng hàng đóng gói từng túi. Với người uống thường xuyên ở văn phòng, đây là cách dung hoà khá tốt.
Những hiểu lầm về trà sâm túi lọc
"Ngâm túi càng lâu càng bổ." Túi lọc ra vị gần hết trong vài phút đầu. Ngâm cả buổi chỉ làm nước nhớt, có vị bột, và nếu có phối trà thì thêm chát.
"Trà sâm nào cũng không có caffeine." Chỉ trà sâm nguyên chất hoặc phối thảo mộc không có trà mới không có caffeine. Loại phối trà xanh, trà đen hay cà phê thì có.
"Nước đục là trà kém." Nước hơi đục, sánh nhẹ là bình thường với sâm nhiều tinh bột và chất nhầy. Điều đáng để ý là mùi và vị, không phải độ trong.
"Hộp ghi càng nhiều công dụng càng tốt." Thực phẩm thông thường không được ghi là chữa bệnh. Hộp càng hứa nhiều công dụng chữa trị thì càng nên dè chừng, và càng nên đọc kỹ ai đứng tên sản xuất.
"Hai túi một cốc cho đậm." Dùng hai túi chỉ làm nước đặc nhớt hơn và tăng lượng sâm một lần lên gấp đôi. Muốn đậm hơn, hãm lâu thêm một hai phút là đủ.
Giữ hộp trà và nhận biết trà đã hỏng
Trà túi lọc đóng trong túi nhỏ riêng từng gói giữ lâu hơn trà để chung trong một hộp giấy. Với hộp chung, sau khi mở nên cho cả hộp vào túi kín hoặc lọ có nắp, để nơi khô, tránh bếp và cửa sổ nắng. Mùa mưa, giấy lọc và vụn sâm đều hút ẩm, túi trà mềm và có mùi ngai ngái là dấu hiệu bắt đầu không ổn.
Trà đã hỏng thường có mùi mốc, mùi chua hoặc mùi lạ khi mở túi; vụn sâm bên trong vón cục, có đốm; nước hãm ra có mùi khó chịu. Gặp những dấu hiệu này thì bỏ cả hộp. Không nên tận dụng bằng cách hãm lâu hơn hay nấu sôi lại, vì mùi mốc là dấu hiệu nấm đã phát triển, đun sôi không làm mất hết những gì nấm để lại.
Hạn dùng trên hộp là mốc của nơi sản xuất cho hộp còn nguyên. Sau khi mở, thời gian dùng tốt phụ thuộc cách anh chị giữ; nhìn, ngửi trước mỗi lần pha là thói quen đáng giữ.
Câu hỏi thường gặp
Trà sâm túi lọc uống buổi tối có mất ngủ không?
Trà sâm Bố Chính nguyên chất không chứa caffeine từ sâm, nên ít liên quan tới chuyện mất ngủ theo cơ chế của trà và cà phê. Nhưng nếu hộp có phối trà xanh, trà đen hay cà phê thì có caffeine. Đọc thành phần trước khi chọn uống buổi tối.
Một ngày uống mấy túi trà sâm là vừa?
Chưa có lượng khuyến nghị chính thức. Coi trà sâm như một đồ uống thường, một hai cốc trong ngày là mức nhiều người dùng, không uống thay nước lọc. Muốn uống đều đặn lâu dài, nhất là khi có bệnh hay đang dùng thuốc, hãy hỏi bác sĩ.
Có thể hãm trà sâm túi lọc bằng nước lạnh không?
Hãm lạnh trong ngăn mát vài giờ cũng ra vị, nhưng nhạt và ít sánh hơn hãm nóng vì chất nhầy cần nhiệt. Cách dễ hơn là hãm nóng như bình thường, để nguội, cho vào ngăn mát. Uống trong ngày.
Cặn dưới đáy cốc trà sâm có sao không?
Cặn mịn là bột sâm nhỏ lọt qua giấy lọc, bình thường với trà túi lọc làm từ củ nhiều tinh bột. Không thích thì rót sang cốc khác và chừa lại phần cặn. Chỉ đáng lo nếu cặn có màu lạ, mùi lạ hoặc kèm váng.
Trà sâm túi lọc có thay được việc nấu nước sâm không?
Về sự tiện thì thay được, về lượng và vị thì không hẳn. Một túi chứa lượng sâm nhỏ, hợp một cốc. Muốn có nồi nước cho cả nhà trong ngày nóng, nấu lát khô vẫn hợp hơn và cho vị đậm đà hơn.
Trà sâm túi lọc cho trẻ em uống được không?
Với trẻ nhỏ, hỏi bác sĩ nhi trước khi cho uống thường xuyên, vì sâm Bố Chính chưa được nghiên cứu đủ cho trẻ. Tránh hẳn loại phối trà xanh, trà đen hay cà phê vì có caffeine, và loại nhiều đường, hương liệu.