Một hộp quà Tà Đùng gồm sâm Bố Chính, cà phê và mật ong hợp khi mỗi món được đóng kín riêng, sâm vẫn là món chính, và lượng từng món vừa với thói quen của người nhận. Lỗi hay gặp nhất là để lát sâm cạnh cà phê rang không kín: vài ngày sau mở hộp, sâm ám mùi cà phê, mất vị nhẹ vốn có của củ.
Vùng quanh hồ Tà Đùng nằm giữa cao nguyên trồng cà phê; mật ong cũng là sản vật quen của nhiều vùng Tây Nguyên. Vì vậy khách lên hồ hay gom ba thứ này làm một phần quà. Ba món dùng ở ba thời điểm khác nhau trong ngày: cà phê buổi sáng, nước sâm buổi chiều, một thìa mật ong pha nước ấm hay hãm cùng trà sâm. Phối khéo thì hộp quà dùng được trọn vẹn; phối vội thì món nọ làm hỏng món kia.
Bài chỉ bàn chuyện phối và gói hộp quà có sâm. Bên mình không nêu giá, không giới thiệu thương hiệu cà phê hay mật ong nào.
Vì sao lát sâm dễ ám mùi và cách chặn
Lát sâm phơi khô có cấu trúc xốp, nhiều chất nhầy đã khô lại, nên hút hơi nước và mùi từ không khí xung quanh khá nhanh. Cà phê rang thì ngược lại: hạt mới rang tiếp tục toả khí và mùi thơm mạnh trong nhiều ngày, cà phê xay toả mùi còn mạnh hơn. Đặt hai thứ cạnh nhau trong một hộp kín, mùi cà phê sẽ thấm sang sâm. Người nhận hãm trà sâm thấy thoảng vị cà phê, không còn là sâm.
Túi cà phê đóng gói tốt thường có van một chiều để khí thoát ra mà không khí bên ngoài không vào. Van này giữ cà phê tươi, nhưng chính nó cũng là chỗ mùi cà phê đi ra trong hộp quà. Vì vậy chỉ túi cà phê kín thôi chưa đủ; túi sâm cũng phải kín, tốt nhất là túi hàn hoặc túi zip dày, và nếu được thì có thêm một lớp ngăn giữa hai món.
Cách chặn đơn giản: đặt túi sâm trong một hộp nhỏ riêng hoặc một túi giấy dày thứ hai, cà phê để ở ngăn khác của hộp lớn. Hộp có vách ngăn bằng bìa cứng là đủ. Nếu hộp quà phải chờ nhiều ngày mới trao, đừng gói ba món vào chung một hộp quá sớm; gói vào ngày trao hoặc ngày gửi đi là tốt nhất.
Phối hộp quà theo người nhận
Không phải hộp nào cũng cần đủ ba món. Chọn theo thói quen của người nhận sẽ hợp hơn cố gom cho đầy:
| Người nhận | Phối gợi ý | Lưu ý |
|---|---|---|
| Bố mẹ, ông bà | Sâm lát khô là chính, thêm một lọ mật ong nhỏ | Người có bệnh đường huyết thì bỏ mật ong; cà phê tuỳ thói quen |
| Đồng nghiệp hay uống cà phê | Một túi cà phê và một túi sâm nhỏ | Cà phê hạt hay xay tuỳ người có máy xay không |
| Gia đình có trẻ nhỏ | Sâm và mật ong cho người lớn | Không cho trẻ dưới một tuổi ăn mật ong |
| Đối tác, khách hàng | Ba món, mỗi món một phần nhỏ, nhãn rõ | Hộp gọn, có thiệp giới thiệu vùng hồ |
| Người ở nước ngoài | Sâm khô và cà phê đóng gói kín | Mật ong dễ vướng quy định nhập cảnh; kiểm trước |
Nguyên tắc: sâm là món chính, chiếm phần lớn hộp. Cà phê và mật ong là món đi kèm cho hộp quà có thêm câu chuyện về vùng đất, không phải để lấn sâm.
Gom ba món khi ghé Tà Đùng: mua theo thứ tự nào, hỏi người bán gì
Khách lên hồ thường mua quà rải rác trong chuyến đi: cà phê ở một vườn, mật ong ở một nhà nuôi ong, sâm ở một cơ sở khác. Mua rải như vậy không sao, miễn là giữ từng món trong bao bì kín của nó, đừng dồn chung vào một túi ni lông lớn để trong cốp xe suốt mấy ngày. Cốp xe nắng trưa vùng cao nguyên khá nóng, mùi cà phê toả mạnh hơn khi nóng, và lọ mật nằm lăn lóc dễ nứt nắp.
Thứ tự hợp lý: cà phê và sâm khô mua lúc nào cũng được vì để được lâu; mật ong mua gần cuối chuyến để bớt quãng đường lọ mật bị xóc. Nếu định thêm vài củ sâm tươi, mua vào buổi cuối như mọi lời khuyên với củ tươi. Về tới chỗ nghỉ, bày từng món ra kiểm lại trước khi gói hộp.
Với mỗi món, hỏi người bán vài câu cụ thể. Sâm: trồng ở đâu, phơi khi nào, nên cất thế nào. Cà phê: rang ngày nào, rang mộc hay có tẩm thêm gì, xay độ nào hợp pha phin. Mật ong: lấy từ mùa hoa nào, bảo quản ra sao. Người làm thật thường trả lời rành mạch và vui khi được hỏi. Câu trả lời mơ hồ hoặc kèm lời hứa chữa bệnh là dấu hiệu nên cân nhắc mua chỗ khác.
Cuối cùng, ghi lại tên cơ sở trên nhãn của từng món. Người nhận dùng thấy hợp, muốn mua lại, anh chị có ngay thông tin; hoặc nếu một món có vấn đề, anh chị biết hỏi lại ai.
Mật ong trong hộp quà: lọ, nắp và những lưu ý cho người nhận
Mật ong là món dễ gây sự cố nhất trong hộp quà: lọ thuỷ tinh có thể vỡ, nắp lỏng thì rò, mật dính ra túi sâm là hỏng cả hai. Chọn lọ có nắp vặn chặt, quấn thêm màng hoặc băng keo quanh nắp, cho vào túi kín riêng, rồi xếp đứng trong hộp với giấy chèn xung quanh. Không đặt lọ mật nằm ngang đè lên túi sâm.
Mật ong để lâu, gặp lạnh, có thể kết tinh thành hạt đường trắng đục. Với nhiều loại mật ong đây là hiện tượng tự nhiên, không phải dấu hiệu hỏng; ngâm lọ vào nước ấm, mật sẽ lỏng lại. Nên ghi một dòng này vào thiệp, vì nhiều người thấy mật đặc lại tưởng là mật giả rồi bỏ đi.
Ba lưu ý về người dùng cần ghi rõ: không cho trẻ dưới một tuổi ăn mật ong dưới bất cứ hình thức nào, đây là khuyến cáo phổ biến của ngành y tế vì nguy cơ ngộ độc ở trẻ nhỏ; người có bệnh đường huyết nên hỏi bác sĩ vì mật ong là đường; người có cơ địa dị ứng phấn hoa nên thử ít trước. Khi pha sâm với mật ong, chờ nước nguội bớt rồi mới cho mật, và dùng như đồ uống trong ngày.
Cà phê trong hộp quà: chọn dạng cho đúng người dùng
Cà phê hạt hay cà phê xay. Hạt rang giữ mùi lâu hơn, nhưng chỉ hợp người có máy xay. Cà phê xay sẵn tiện cho người pha phin, nhưng mùi phai nhanh hơn sau khi mở túi. Không biết người nhận pha bằng gì thì chọn xay sẵn độ thô vừa pha phin, cách pha quen thuộc nhất của gia đình Việt.
Ngày rang quan trọng hơn hạn dùng. Với cà phê, ngày rang cho biết cà phê còn thơm hay không, còn hạn dùng chỉ là mốc an toàn. Chọn túi có in ngày rang gần, để người nhận dùng trong vài tuần đầu là ngon nhất.
Một phần vừa phải. Một túi nhỏ đủ dùng vài tuần sẽ được uống hết khi còn thơm. Túi lớn để mở lâu ngày mùi bay mất, giống chuyện túi sâm để lâu bị ẩm.
Sâm và cà phê trong cùng một ngày. Nhiều người hỏi uống cà phê buổi sáng rồi uống nước sâm buổi chiều được không. Với người khoẻ dùng lượng vừa phải như đồ uống hằng ngày thì thường không có gì phải lo; người có bệnh tim mạch, dạ dày hay đang dùng thuốc thì nên hỏi bác sĩ về chính lượng cà phê mình uống.
Gói hộp quà ba món từng bước
Chuẩn bị một hộp cứng có vách ngăn hoặc tự tạo vách bằng bìa, giấy chèn, túi kín cho từng món và thiệp dặn:
- Kiểm từng món trước khi gói: túi sâm còn hàn kín, lát giòn, không mùi lạ; túi cà phê còn nguyên van, đọc ngày rang; lọ mật nắp chặt, không rò.
- Cho túi sâm vào một túi giấy dày hoặc hộp nhỏ thứ hai, thêm gói hút ẩm nếu chưa có.
- Đặt mật ong đứng ở một góc hộp, chèn giấy xung quanh cho không xê dịch.
- Đặt cà phê ở ngăn xa túi sâm nhất, có vách ngăn ở giữa.
- Chèn kín các khe, đặt thiệp lên trên cùng, đóng hộp và buộc dây.
- Nếu gửi đi xa, bọc hộp quà thêm một lớp thùng ngoài, ghi "hàng dễ vỡ" vì có lọ mật ong.
Gói xong, lắc nhẹ hộp: không nghe tiếng lọ va vào nhau, không nghe tiếng túi xê dịch là được. Nếu hộp phải chờ vài ngày, cất ở chỗ khô mát, không để gần bếp hay cửa sổ nắng.
Thiệp cho hộp ba món: dặn từng món một dòng
Hộp quà nhiều món càng cần thiệp gọn. Mỗi món một dòng: "Sâm Bố Chính lát khô: hãm nước sôi hoặc nấu canh, dùng như món ăn, đang dùng thuốc thì hỏi bác sĩ. Cà phê: pha phin, dùng trong vài tuần cho thơm, đóng kín túi sau khi mở. Mật ong: không cho trẻ dưới một tuổi; mật đặc lại khi trời lạnh là bình thường, ngâm nước ấm cho lỏng."
Thêm một dòng giới thiệu vùng đất nếu muốn: ba món đến từ vùng cao nguyên quanh hồ Tà Đùng, Lâm Đồng. Một dòng như vậy làm hộp quà có câu chuyện, nhất là với đối tác hoặc bạn bè chưa từng nghe tên Tà Đùng. Không cần thêm những tính từ quảng cáo; nơi chốn tự nó đã đủ gợi.
Đừng viết công dụng sức khoẻ cho bất cứ món nào. Cà phê, mật ong và sâm đều là thực phẩm; người nhận dùng vì ngon, vì nhớ người tặng, không vì lời hứa nào trên thiệp.
Mang hộp quà ba món đi xa và lên máy bay
Hộp có mật ong là hộp có chất lỏng dạng sệt. Đi máy bay, mật ong thường phải để trong hành lý ký gửi theo quy định chất lỏng; nếu muốn xách tay sâm và cà phê thì tách mật ong ra vali ký gửi, bọc kín chống rò và chống vỡ. Đi xe khách hay chuyển phát, ghi rõ hàng dễ vỡ và xếp hộp đứng đúng chiều.
Mang ra nước ngoài thì cả ba món đều là thực phẩm phải khai báo. Mật ong và các sản phẩm từ ong ở một số nước có quy định riêng, có nơi hạn chế chặt; cà phê rang đóng gói thường dễ hơn; sâm khô như đã nói ở bài riêng về mang sâm ra nước ngoài. Kiểm quy định của nước đến trước khi mua, đừng mua đủ ba món rồi mới tìm hiểu.
Nếu hộp quà phải đi đường dài, cân nhắc bớt mật ong để hộp nhẹ, ít rủi ro, và tăng phần sâm khô, cà phê. Một hộp quà ít món mà món nào tới nơi cũng nguyên vẹn vẫn tốt hơn một hộp đủ món mà lọ mật vỡ làm hỏng cả hộp.
Câu hỏi thường gặp
Để sâm và cà phê chung một hộp bao lâu thì bị ám mùi?
Không có con số cố định; tuỳ túi kín tới đâu và cà phê rang mới hay cũ. Túi sâm hở hoặc túi mỏng có thể ám mùi chỉ sau vài ngày. Túi hàn kín, có thêm lớp ngăn thì giữ được lâu hơn nhiều. Gói gần ngày trao là cách chắc nhất.
Pha trà sâm với mật ong có được không?
Được, đây là cách dùng phổ biến cho dễ uống. Chờ nước trà sâm nguội bớt rồi mới khuấy mật vào, dùng trong ngày. Người có bệnh đường huyết nên hỏi bác sĩ vì mật ong là đường, và không cho trẻ dưới một tuổi dùng.
Có nên pha lát sâm chung với cà phê trong một ly không?
Không có lý do gì để pha chung; hai thứ có vị khác hẳn, pha chung thì vị cà phê lấn hết vị nhẹ của sâm. Dùng ở hai thời điểm khác nhau trong ngày sẽ ngon hơn, và người nhận cảm được rõ từng món.
Hộp quà ba món cho người lớn tuổi có nên bỏ cà phê không?
Tuỳ thói quen. Nhiều ông bà vẫn quen ly cà phê sáng, thì một túi nhỏ là món quà hợp. Người ngủ kém, có bệnh tim mạch hay dạ dày thì nên bỏ cà phê, thay bằng thêm sâm hoặc một túi hoa sâm khô.
Mật ong bị đặc lại trong lọ có phải mật giả không?
Không nhất thiết. Nhiều loại mật ong tự kết tinh khi để lâu hoặc gặp lạnh, đó là hiện tượng tự nhiên. Ngâm lọ vào nước ấm cho mật lỏng lại. Mật có mùi chua, sủi bọt bất thường mới là dấu hiệu cần cân nhắc.
Có nên thêm sản vật khác vào hộp quà sâm không?
Có thể thêm một món nhỏ như táo đỏ, hoa sâm khô hay trà để dùng cùng sâm. Nhưng hộp càng nhiều món càng khó giữ mùi và độ khô; giữ sâm làm món chính, vài món đi kèm là đủ.